Voor Poetry International is werken aan toegankelijkheid altijd vanzelfsprekend geweest. De zondagprogrammering, waarin (inter)nationale gebarentaalpoëzie centraal staat, is inmiddels een vast en herkenbaar onderdeel, dat elk jaar verder wordt verdiept en verbreed.

Ambitie

Wat motiveerde jullie om aan de slag te gaan met toegankelijkheid?

‘Wij willen poëzie bij een zo groot mogelijk publiek onder de aandacht brengen. We  richten ons daarom op een publiek dat net zo divers is als poëzie zelf. We willen een uitnodigende en veilige ruimte creëren voor iedereen die op wat voor manier dan ook van poëzie wil genieten. We vieren en promoten de rijkdom van verschillende stemmen en laten graag zien dat poëzie breder is dan traditionele verzen op papier. Poëzie kan ook een performance zijn, digitaal, multimediaal of visueel. Vanuit die overtuiging is gebarentaalpoëzie op Poetry International Festival inmiddels een volwaardig en onmisbaar onderdeel geworden.’

Hoe sluit het onderwerp aan bij de identiteit van jullie festival?
‘De identiteit van Poetry International wordt gevormd door onze drie kernwaarden: kwaliteit, representatie en plezier. Meer toegankelijkheid leidt tot meer artistieke rijkdom: poëzie die zich ook visueel, lichamelijk of meertalig kan uitdrukken.
Een grotere diversiteit aan stemmen en perspectieven leidt tot een grotere relevantie voor een breder publiek. Toegankelijkheid is hierin onmisbaar. Niet alleen wie er op het podium staat doet ertoe, maar ook wie er in de zaal zit en kan meedoen.
Tenslotte geloven we dat plezier beleven aan poëzie voor iedereen iets anders betekent. Door poëzie op verschillende manieren toegankelijk te maken, kunnen meer mensen ermee kennismaken en ervan genieten.’

Doelstelling

Met welke concrete doelstelling zijn jullie gestart?

‘In Nederland bestonden geen grootschalige, erkende poëzieprogramma’s voor doven en slechthorenden. Al in de jaren ’80 en ’90 besteedde Poetry International aandacht aan deze doelgroep, maar een specifiek programma ontstond pas in 2005. Sinds 2022 staat de hele zondag van het festival in het teken van (inter)nationale gebarentaalpoëzie. Hiervoor werken we samen met dove programmeurs en adviseurs. Ons doel is dat vijftig procent van de dichters en bezoekers van onze zondagprogrammering afkomstig is uit de dove en slechthorende gemeenschap en dat zij het programma beoordelen met een cijfer dat gelijk is aan of hoger ligt dan het algemene festivalgemiddelde (8,3 in 2025).’

Hoe maken jullie deze doelstelling meetbaar?
‘Elk jaar laten we een extern bureau een uitgebreid publieksonderzoek uitvoeren om inzicht te krijgen in de samenstelling, ervaringen en behoeften van het publiek. Sinds 2024 is dit onderzoek verdiept, met een specifieke focus op het dove en slechthorende publiek.’

Roadmap

Welk stappenplan hebben jullie opgesteld om jullie doelstelling te realiseren?

‘Ons zondagprogramma, waarin gebarentaalpoëzie centraal staat, vormt een vast en herkenbaar onderdeel van het festival dat we elk jaar verder verdiepen en verbreden. Tegelijkertijd geven we poëzievertaling een steeds duidelijkere en stevigere plek binnen de programmering. We investeren in vertalingen naar en vanuit Nederlandse gebarentaal en International Sign Language en zorgen dat deze goed zichtbaar zijn, zowel op het podium als in verdiepende programma’s eromheen. Hiervoor werken we structureel samen met dove programmeurs en adviseurs. Zij zijn vanaf het begin betrokken bij het ontwikkelen van ideeën, de selectie van makers en de uitvoering. Op die manier zorgen we voor een aanpak die inhoudelijk sterk is en goed aansluit bij de gemeenschap. Door te blijven evalueren, kennis op te bouwen en samenwerkingen te versterken, zorgen we ervoor dat gebarentaalpoëzie en toegankelijkheid duurzaam verankerd zijn in ons festival.’

Wat hebben jullie onderzocht om het probleem beter te begrijpen?

‘Samen met programmeurs, adviseurs en partners uit de doven en slechthorenden-gemeenschap hebben we gewerkt vanuit de behoeften die daar leven: wat ontbreekt er op poëziegebied en hoe kan Poetry International bijdragen aan het invullen van die leemte? Nederland kent een relatief kleine dovengemeenschap (circa 10.000 mensen), met sterke onderlinge netwerken waarin veel mensen elkaar kennen. Dit hielp ons bij het ophalen van behoeften en de vertaling naar gerichte programmering.’ 

Welke stap was belangrijker of moeilijker dan jullie vooraf dachten?

‘Bij de organisatie houden we rekening met verschillende talen en tolken, zoals NGT-, schrijf- en International Sign-tolken. Door de meertaligheid zijn vaak meerdere tolken nodig, soms wel acht per programma. Ook wordt er gewerkt met tussenvertalingen. Omdat er een schaarste is aan tolken, moeten deze ruim van tevoren worden geboekt. Het toegankelijk maken van ons programma voor een doof, slechthorend en horend publiek blijft daardoor een complexe puzzel. 

Daarnaast vraagt de doelgroep om tijdige en toegankelijke communicatie. Omdat Nederlands voor velen een tweede taal is, zijn heldere teksten en gebarentaalvideo’s  essentieel. Na eerdere uitdagingen met schrijftolkkwaliteit en technologie zijn de systemen inmiddels verbeterd, met nauwkeurigere spraakregistratie en live projectie in meerdere talen.’

Resultaat

Is er een nieuwe doelgroep bereikt?

‘Ja! Vaak kwamen ze binnen via familie, vrienden of organisaties binnen de dovengemeenschap. Uit de publieksonderzoeken blijkt dat de programmaonderdelen goed aansluiten bij hun verwachtingen. Met name in 2023 bezochten veel dove en slechthorende bezoekers specifiek het zondagprogramma. Uit de cijfers van de jaren daarna blijkt dat deze bezoekers vaker terugkomen en het festival hoog waardeerden.’

Wat voor reacties heb je ontvangen van deze doelgroep?

‘Het programma rond gebarentaalpoëzie wordt goed gewaardeerd en blijkt voor een groot deel van de doelgroep zelfs een belangrijke reden om het festival te bezoeken. Tegelijkertijd zien we dat het bereik binnen de dove en slechthorende doelgroep vraagt om gerichtere communicatie, waarbij samenwerking met gespecialiseerde organisaties en het netwerk van familie en vrienden een belangrijke rol speelt.

Ook komt naar voren dat het sociale component voor deze doelgroep extra belangrijk is. Dove en slechthorende bezoekers hechten veel waarde aan ontmoeting en het samen beleven van poëzie die specifiek op hen is afgestemd.’